Een volledig gecorrigeerd loonkloofcijfer van (theoretisch) 0% kan perfect samengaan met structurele ongelijkheid. Het niet-gecorrigeerde loonkloofcijfer levert niet minder inzichten, het levert andere inzichten.
Een niet-gecorrigeerd loonkloofcijfer onthult wat het gecorrigeerd loonkloofcijfer verbergt: verticale segregatie, onderwaardering van 'vrouwelijk' werk, motherhood penalties, de vraag of je organisatie vrouwen écht gelijke kansen biedt — of alleen gelijk loon binnen hun niveau, etc.
Een niet-gecorrigeerde loonkloof (unadjusted pay gap) vergelijkt het gemiddelde loon tussen groepen zonder enige correctie. In geval van gender pay gap-analyses zijn de groepen die worden vergeleken: de mannelijke werknemers vs. de vrouwelijke werknemers.
Een voorbeeld om dit concreet te maken. Bij een niet-gecorrigeerde loonkloofanalyse wordt het loon van de CEO vergeleken met het loon van de meest junior medewerker. Als de CEO een man is en de meest junior medewerker een vrouw, dan leidt dat tot een toename in de niet-gecorrigeerde loonkloof tussen mannen en vrouwen.
Een ander voorbeeld. Een mannelijke werknemer en een vrouwelijke werknemer vallen beide onder dezelfde categorie. Principieel hebben zij dus recht op hetzelfde loon(niveau). Nu, de mannelijke werknemer heeft 25 jaar ervaring, terwijl de vrouwelijke werknemer net van de schoolbanken komt.
In de beide gevallen is het logisch dat de mannelijke werknemer een hoger loon heeft dan de vrouwelijke werknemer, omdat er een correctie moet gebeuren op het vlak van het jobgewicht en ervaring (ervaring is overigens een factor om het jobgewicht te bepalen).
Daarmee vatten we ook onmiddellijk de kritiek op de niet-gecorrigeerde loonkloof: we vergelijken appelen met… courgettes. We moeten appelen met appelen zien te vergelijken en daarom hebben we nood aan een volledig gecorrigeerd loonkloofcijfer.
Het staat buiten kijf dat we inzicht moeten krijgen in het volledig gecorrigeerde loonkloofcijfer. Maar dat betekent niet dat het niet-gecorrigeerde loonkloofcijfer niet relevant is. Een niet-gecorrigeerd loonkloofcijfer geeft andere inzichten, maar daarom niet minder relevante inzichten. Zoals zo vaak is het geen of-of, maar een en-enverhaal.
Want hier komt het probleem: een volledig gecorrigeerde loonkloof van (theoretisch) 0% kan samengaan met structurele ongelijkheid.
Hoe?
Simpel. Als binnen elk niveau mannen en vrouwen gelijk betaald worden, maar vrouwen geconcentreerd zijn in de laagste niveaus en mannen in de hoogste, geeft het volledig gecorrigeerde loonkloofcijfer aan dat er geen probleem is. Op basis van het niet-gecorrigeerde loonkloofcijfer zien we dat er wél een probleem is.
Zo haal je de volgende vijf inzichten alleen uit een niet-gecorrigeerde loonkloof:
1. Verticale segregatie – Vrouwen blijven plakken aan de sticky floor, terwijl mannen doorbreken naar de top. Equal pay? Check. Equal opportunity? Niet bepaald.
2. Horizontale segregatie – HR verdient minder dan IT, marketing minder dan sales. Toevallig dat de eerste 'vrouwelijk' zijn en de laatste 'mannelijk'? Of reflecteert het functiewaarderingssysteem historische onderwaardering van ‘vrouwelijk’ werk?
3. Loon- en loopbaanprogressie – Vrouwen starten hoger opgeleid en verdienen daarom meer, maar verdienen na 30 minder dan hun mannelijke collega’s. Een van de mechanismen daarachter is de motherhood penalty.
4. Inkomensverschillen – Vrouwen werken vaker deeltijds. Vrije keuze? Of structurele druk? En waarom hebben alleen voltijds tewerkgestelde werknemers toegang tot 360 vrijwillige overuren met bruto = netto?
5. In-, door- en uitstroomdynamieken – Je werft meer vrouwen aan op lagere niveaus om over 10 jaar een betere diversiteit te hebben. Paradox: je niet-gecorrigeerde loonkloof stijgt. Was dit het plan? Of investeer je in een oplossing dat niet de oplossing biedt voor jouw probleem?
Een niet-gecorrigeerd loonkloofcijfer biedt niet minder inzicht dan een volledig gecorrigeerd loonkloofcijfer, maar andere inzichten.
Het stelt jou in staat vragen te stellen die je anders niet zou stellen. Over procedurele rechtvaardigheid. Over gelijke kansen. Over de vraag of jouw organisatie vrouwen écht gelijke kansen biedt — of vrouwen alleen gelijk loon krijgen binnen hun niveau, terwijl ze systematisch in lagere niveaus blijven.
Kortom: het niet-gecorrigeerde loonkloofcijfer is geen ruis, het is een signaal. Het niet-gecorrigeerde loonkloofcijfer onthult wat het gecorrigeerde loonkloofcijfer verbergt.
